เจ้าของแบรนด์ใหม่มักคิดเรื่องนี้เป็นอย่างท้าย ๆ ทั้งที่มันควรเป็นเรื่องแรก ๆ เพราะ ชื่อแบรนด์คือสิ่งเดียวในโครงการที่เปลี่ยนทีหลังแล้วเสียหายมากที่สุด สูตรปรับได้ บรรจุภัณฑ์เปลี่ยนได้ ราคาขึ้นลงได้ แต่การเปลี่ยนชื่อหลังจากพิมพ์ฉลาก จดแจ้งสินค้า และสร้างผู้ติดตามไปแล้ว แปลว่าเริ่มใหม่แทบทั้งหมด บทความนี้อธิบายว่าควรทำตอนไหนและต้องระวังอะไร
จดเครื่องหมายการค้า กับ จดแจ้ง อย. คนละเรื่องกันสิ้นเชิง
สองอย่างนี้ถูกสับสนบ่อยมาก และการเข้าใจผิดทำให้คนคิดว่าทำอย่างหนึ่งแล้วอีกอย่างไม่ต้องทำ
| จดแจ้งเครื่องสำอาง (อย.) | จดทะเบียนเครื่องหมายการค้า | |
|---|---|---|
| คุ้มครองอะไร | ไม่ได้คุ้มครองอะไร เป็นการแจ้งข้อมูลสินค้าต่อรัฐก่อนวางขาย | คุ้มครองสิทธิ์ในชื่อหรือโลโก้ที่ใช้กับสินค้า |
| บังคับไหม | บังคับตามกฎหมาย ขายโดยไม่จดแจ้งไม่ได้ | ไม่บังคับ แต่ถ้าไม่จด คุณไม่มีสิทธิ์ที่แข็งแรงในชื่อของตัวเอง |
| หน่วยงาน | สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา | กรมทรัพย์สินทางปัญญา |
| ผูกกับอะไร | ตัวสินค้าและสูตร | ชื่อหรือโลโก้ ตามประเภทสินค้าที่ระบุ |
สรุปสั้นที่สุด จดแจ้ง อย. ทำให้คุณขายได้ตามกฎหมาย ส่วนเครื่องหมายการค้าทำให้คนอื่นห้ามใช้ชื่อคุณ ต้องทำทั้งคู่ ไม่ใช่อย่างใดอย่างหนึ่ง อ่านขั้นตอนฝั่ง อย. ที่ จดแจ้งเครื่องสำอาง อย. ต้องเตรียมอะไร
ลำดับที่ควรเป็น
ลำดับที่เสียหายน้อยที่สุดคือเอาการตรวจชื่อไว้ก่อนทุกอย่างที่ผูกกับชื่อ
- 1. คิดชื่อ แล้วตรวจว่าซ้ำหรือใกล้เคียงกับของใครไหม — ทำก่อนบอกใคร ก่อนซื้อโดเมน ก่อนจ้างออกแบบโลโก้
- 2. ยื่นจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า — ยื่นได้ตั้งแต่ยังไม่มีสินค้าจริง ไม่ต้องรอผลิตเสร็จ
- 3. ออกแบบโลโก้และฉลาก — หลังจากมั่นใจในชื่อแล้ว
- 4. พัฒนาสูตรและทดลองตัวอย่าง — ทำคู่ขนานไปได้
- 5. จดแจ้งสินค้ากับ อย. — ก่อนวางขาย
- 6. พิมพ์บรรจุภัณฑ์และผลิต — ขั้นที่เงินก้อนใหญ่ลงจริง
จุดที่คนพลาดคือทำข้อ 3 กับข้อ 6 ก่อนข้อ 1 พอมารู้ทีหลังว่าชื่อชนกับคนอื่น สิ่งที่เสียไม่ใช่แค่ค่าออกแบบ แต่คือค่าพิมพ์บรรจุภัณฑ์ทั้งล็อตซึ่งมีขั้นต่ำของโรงพิมพ์ บวกกับเวลาที่ต้องเริ่มใหม่
ตรวจชื่อก่อน สามอย่างที่ควรดู
ชื่อที่เหมือนกันตรง ๆ
อย่างแรกที่ทุกคนนึกถึง และเป็นอย่างที่ตรวจง่ายที่สุด แต่ก็เป็นแค่ส่วนเล็กที่สุดของปัญหา
ชื่อที่คล้ายจนทำให้สับสน
ข้อนี้อันตรายกว่ามาก เพราะไม่ต้องเหมือนกันเป๊ะก็เป็นปัญหาได้ ความคล้ายพิจารณาได้ทั้งจากรูปคำ เสียงอ่าน และความหมาย โดยเฉพาะเมื่อใช้กับสินค้าประเภทเดียวกัน ชื่อที่คุณคิดว่าต่างพอ อาจถูกมองว่าใกล้เกินไปได้
คำที่จดไม่ได้ตั้งแต่ต้น
คำที่บรรยายลักษณะสินค้าตรง ๆ มักจดยากหรือจดไม่ได้ เพราะเป็นคำที่ทุกคนในตลาดต้องใช้ ตัวอย่างเช่นการเอาคำที่แปลว่าครีมหรือคำที่บอกสรรพคุณมาตั้งเป็นชื่อเดี่ยว ๆ ยิ่งชื่อบรรยายสินค้าชัดเท่าไหร่ ยิ่งจดยากเท่านั้น ในทางกลับกัน ชื่อที่ไม่มีความหมายมาก่อนมักจดง่ายกว่าและปกป้องได้แข็งแรงกว่า แม้ตอนแรกจะรู้สึกว่าสื่อสารยากกว่า
เรื่องประเภทสินค้าที่มักถูกมองข้าม
เครื่องหมายการค้าไม่ได้คุ้มครองชื่อแบบครอบจักรวาล แต่คุ้มครองตามประเภทสินค้าหรือบริการที่ระบุไว้ตอนยื่น แปลว่าถ้าจดไว้เฉพาะกลุ่มเครื่องสำอาง แล้ววันหนึ่งขยายไปทำอาหารเสริม สิทธิ์ที่มีอาจไม่ครอบคลุมส่วนที่ขยายไป
ถ้าวางแผนจะขยายไลน์สินค้าในอนาคต ควรคิดเรื่องนี้ตั้งแต่ตอนยื่น ดีกว่าไปยื่นเพิ่มทีหลังตอนที่ชื่อของคุณเริ่มมีมูลค่าแล้ว ซึ่งเป็นตอนที่คนอื่นก็เริ่มสนใจชื่อนั้นเหมือนกัน
ถ้าจะขายต่างประเทศด้วย
เครื่องหมายการค้าคุ้มครองเป็นรายประเทศ การจดในไทยไม่ได้คุ้มครองในประเทศอื่นโดยอัตโนมัติ ถ้าตั้งใจส่งออก ควรวางแผนเรื่องนี้ควบคู่ไปกับการวางแผนตลาด ไม่ใช่รอจนสินค้าเข้าไปขายแล้ว
มีสถานการณ์ที่เจ็บเป็นพิเศษคือ แบรนด์เข้าไปทำตลาดในประเทศหนึ่งจนเริ่มติด แล้วพบว่ามีคนอื่นในประเทศนั้นจดชื่อเดียวกันไว้ก่อนแล้ว ทางออกที่เหลืออยู่มักแพงกว่าการจดไว้ล่วงหน้าหลายเท่า อ่านเรื่องการวางแผนส่งออกที่ ส่งออกเครื่องสำอางจากไทย
ระหว่างรอ ทำอะไรได้บ้าง
การจดทะเบียนใช้เวลา และคุณไม่จำเป็นต้องหยุดทุกอย่างเพื่อรอ สิ่งที่ทำคู่ขนานไปได้คือ
- พัฒนาสูตรและทดลองตัวอย่าง — ไม่ผูกกับชื่อเลย ทำไปได้เต็มที่
- เลือกบรรจุภัณฑ์ — ตัวภาชนะไม่มีชื่อพิมพ์อยู่ เลือกไว้ก่อนได้
- วางแผนช่องทางขายและกลุ่มลูกค้า — ทำได้ทั้งหมด
- เตรียมเอกสารสำหรับจดแจ้ง อย. — เดินคู่ขนานได้
สิ่งที่ควรชะลอไว้จนกว่าจะมั่นใจในชื่อคือการพิมพ์งานจำนวนมาก เพราะเป็นจุดที่เงินลงหนักและแก้ไม่ได้ถ้าชื่อมีปัญหา
โรงงานช่วยส่วนไหนได้
เราไม่ใช่ตัวแทนจดเครื่องหมายการค้า และไม่รับดำเนินการส่วนนั้นให้ ควรใช้ผู้ที่ทำงานด้านนี้โดยตรง สิ่งที่เราทำคือส่วนของการผลิตและเอกสารฝั่งผู้ผลิต รวมถึงคำแนะนำเรื่องข้อความบนฉลากที่ต้องอยู่ในขอบเขตของกฎหมายเครื่องสำอาง
สิ่งที่เราจะเตือนเสมอคือ อย่าเพิ่งสั่งพิมพ์บรรจุภัณฑ์จำนวนมากก่อนที่จะมั่นใจในชื่อ เพราะเราเห็นเคสที่ต้องพิมพ์ใหม่ทั้งล็อตมาแล้ว และงานพิมพ์เป็นต้นทุนก้อนใหญ่ที่มีขั้นต่ำของโรงพิมพ์เอง อ่านเรื่องต้นทุนบรรจุภัณฑ์ที่ บรรจุภัณฑ์เครื่องสำอาง เลือกอย่างไร
ถ้าคุณกำลังเริ่มแบรนด์และยังไม่แน่ใจว่าควรเรียงลำดับงานอย่างไร ทักมาคุยได้ เราจะบอกว่าส่วนไหนทำคู่ขนานได้ และส่วนไหนควรรอให้ชัดก่อน ปรึกษาฟรีไม่มีข้อผูกมัด หรืออ่านภาพรวมทั้งหมดที่ สร้างแบรนด์ครีมของตัวเอง 10 ขั้นตอน
คำถามที่พบบ่อย
ต้องจดเครื่องหมายการค้าก่อนผลิตไหม
ใช้ชื่อแบรนด์ที่คล้ายของคนอื่นนิดหน่อยได้ไหม
จดในไทยแล้วคุ้มครองต่างประเทศด้วยไหม
โรงงานจดเครื่องหมายการค้าให้ได้ไหม
ชื่อแบรนด์ควรเป็นภาษาไทยหรืออังกฤษ
แหล่งอ้างอิงและช่องทางตรวจสอบ
ข้อมูลด้านกฎหมายและมาตรฐานในบทความนี้อ้างอิงจากหน่วยงานต่อไปนี้ ควรตรวจสอบข้อกำหนดฉบับล่าสุดจากต้นทางเสมอ
